Wygaszanie specustawy ukraińskiej i nowy „system” ochrony czasowej: co to oznacza dla pobytu i pracy w Polsce?

W polskim prawie migracyjnym zaczyna się etap „przejścia z nadzwyczajnego na zwyczajne”. Po niemal czterech latach obowiązywania specustawy ukraińskiej ustawodawca zdecydował o stopniowym wygaszeniu części jej rozwiązań i „przeniesieniu” kluczowych mechanizmów do przepisów systemowych o ochronie cudzoziemców. Ochrona czasowa nie znika — zmienia się jej konstrukcja oraz część warunków korzystania z niej.

Aktualizacja: 20 lutego 2026

Co obowiązuje dzisiaj (20.02.2026): dwa równoległe porządki

Na dzień 20.02.2026 nadal działa specustawa z 12 marca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 583) — to ona w praktyce „spina” legalność pobytu wielu obywateli Ukrainy, status UKR, uproszczony dostęp do rynku pracy i część usług publicznych. 

Równolegle obowiązują ścieżki „zwykłe”:

• ustawa o cudzoziemcach (wizy, pobyt czasowy, stały, rezydent UE), 

• ustawa o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (ochrona czasowa, status uchodźcy, ochrona uzupełniająca), 

• przepisy rynku pracy i procedury legalizacji zatrudnienia.

Jednocześnie Prezydent podpisał ustawę z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających ze specustawy (dalej: „ustawa wygaszająca”), która — co do zasady — ma wejść w życie 5 marca 2026 r. 

Uwaga praktyczna: na 20.02.2026 część szczegółów trzeba będzie potwierdzić w ostatecznym brzmieniu po ogłoszeniu w Dz.U. (zwłaszcza w zakresie przepisów przejściowych i terminów technicznych).

Najważniejsza oś czasu:

4.03.2026 → 5.03.2026 → 4.03.2027

1. W praktyce urzędowej (m.in. w materiałach urzędów pracy) wskazuje się, że pobyt uznany za legalny w ramach rozwiązań „wojennych” był powiązany z datą 4 marca 2026 r. — m.in. w zakresie przedłużeń ważności wiz i zezwoleń na pobyt czasowy „z mocy prawa” oraz uznania legalności pobytu w określonych sytuacjach. 

2. Od 5 marca 2026 r. (planowany termin wejścia w życie ustawy wygaszającej) ochrona czasowa ma zostać systemowo uregulowana w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, a rozwiązania specustawy mają zostać w dużej części ograniczone lub przeniesione. 

3. Ramy unijne pozostają jasne: ochrona czasowa w UE (w odniesieniu do wysiedleńców z Ukrainy) została przedłużona do 4 marca 2027 r. decyzją wykonawczą Rady (UE) 2025/1460. 

Tabela porównawcza:

„przed” i „po” 5 marca 2026

(z perspektywy pobytu i pracy)

Poniższe zestawienie pokazuje kierunek zmian na podstawie informacji rządowych i materiałów dot. ustawy wygaszającej. Szczegóły należy zweryfikować po publikacji w Dz.U.

Co to znaczy w praktyce?

Ta zmiana jest w gruncie rzeczy zmianą filozofii. Specustawa była odpowiedzią na masowy napływ ludzi uciekających przed wojną — szybko, prosto, bez rozbudowanych wymagań dowodowych. Teraz państwo mówi: „pomoc pozostaje, ale ma być wbudowana w stały system”. 

Dla wielu obywateli Ukrainy, którzy już mają PESEL UKR, efekt może być niewidoczny „następnego dnia” — o ile będą spełniali warunki i dopilnują identyfikacji. Dla tych, którzy dopiero przyjadą po 5 marca 2026 r., ciężar przesuwa się na terminowość: według komunikatu MSWiA ochrona ma zależeć od złożenia wniosku o PESEL UKR w 30 dni od przyjazdu. To nie jest formalność „na później”. To ma być warunek wejścia do systemu. 

Z perspektywy pracodawców istotne jest coś jeszcze: prawo nie lubi luk. A „luka” najczęściej powstaje nie w ustawie, lecz w aktach firmy: w niezgodnym stanowisku, w złej dacie rozpoczęcia pracy, w braku potwierdzenia zgłoszenia, w niepilnowanym terminie 7 dni. Urzędy pracy wprost ostrzegają, że powiadomienie trzeba złożyć w terminie, nie da się go skorygować ani „naprawić po czasie”, a zmiana kluczowych warunków zatrudnienia zwykle oznacza konieczność nowego powiadomienia. 

Checklista:

Dla obywatela Ukrainy (pobyt + praca)

• Masz PESEL UKR? Sprawdź, czy Twoje dane są aktualne i czy posiadasz dokument tożsamości umożliwiający potwierdzanie tożsamości (ważne szczególnie w kontekście rozwiązań wskazywanych przez MSWiA). 

• Planujesz przyjazd po 5.03.2026? Załóż, że kluczowy będzie termin 30 dni na wniosek o PESEL UKR (zgodnie z komunikatem MSWiA). 

• Zmieniasz pracę? Upewnij się, że nowy pracodawca złoży wymagane zgłoszenie i zachowa potwierdzenie.

Dla pracodawcy (HR)

• Ustal właściwą podstawę zatrudnienia i pilnuj terminu 7 dni na powiadomienie (oraz kompletności danych). 

• Trzymaj w teczce: kopię dokumentu tożsamości, PESEL/UKR, umowę, potwierdzenia zgłoszeń, historię zmian warunków.

• Zaplanuj audyt „na przełom” 4–5 marca 2026: lista pracowników z Ukrainy + ich podstawy pobytowe + metoda legalizacji pracy.

Najczęstsze błędy (które kosztują najwięcej)

1. Powiadomienie po terminie (albo bez dowodu złożenia) — a potem „jakoś to będzie”. Nie będzie. 

2. Rozbieżności między powiadomieniem a umową: inne stanowisko, mniej godzin, inne wynagrodzenie.

3. Brak reakcji na „daty graniczne” i przepisy przejściowe (w 2026 r. szczególnie okolice 5.03.2026 i komunikowane terminy jak 31.08.2026). 

Co rekomendujemy (najprościej i najbezpieczniej)

• Jeśli jesteś w Polsce: zrób przegląd statusu i dokumentów zanim zaczną działać przepisy przejściowe po 5.03.2026. 

• Jeśli zatrudniasz: wdroż „jedną kartę kontroli” dla każdego pracownika z Ukrainy (status pobytu + podstawa pracy + termin + dowód zgłoszenia).

• Jeśli przyjeżdżasz po 5.03.2026: nie odkładaj formalności — według komunikatu MSWiA termin 30 dni na PESEL UKR ma decydować o ochronie. 

Podstawa prawna:

• Ustawa z 12.03.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy (Dz.U. 2022 poz. 583 – ELI) 

• Ustawa z 12.12.2013 r. o cudzoziemcach (ELI) 

• Ustawa z 13.06.2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony (ELI) 

• Informacja KPRP dot. ustawy z 23.01.2026 r. (kierunek: systemowa ochrona czasowa + przeniesienia) 

• Komunikat MSWiA o założeniach i terminie wejścia w życie 5.03.2026 (w tym 30 dni na PESEL UKR dla nowych przyjazdów) 

• Decyzja wykonawcza Rady (UE) 2025/1460 (ochrona do 4.03.2027) 

• Powiadomienie o powierzeniu pracy obywatelowi Ukrainy (termin 7 dni, zasady praktyczne) 

Skontaktuj sie z nami – zapraszamy!

Jeśli chcesz mieć pewność, że pobyt i praca obywateli Ukrainy w Twojej firmie są legalne — szczególnie na przełomie 4–5 marca 2026 r. — zapraszamy do kontaktu. Prowadzimy konsultacje, przygotowujemy wnioski pobytowe, a dla pracodawców wykonujemy audyt legalności zatrudnienia cudzoziemców (teczki, powiadomienia, umowy, procedury HR).